Уклады і рахункі памерлага ў Беларусі: як спадкаемцам атрымаць грошы

Уводзіны

Мы разумеем, што Вы перажываеце адзін з самых цяжкіх момантаў у жыцці, і размовы пра грошы ў такія дні даюцца нялёгка. І ўсё ж амаль кожнай сямʼі даводзіцца думаць пра банкаўскія пытанні: трэба аплаціць пахаванне, а грошы застаюцца на рахунках і ўкладах блізкага чалавека, і проста так атрымаць да іх доступ нельга. У гэтым артыкуле мы спакойна і крок за крокам тлумачым, як атрымаць уклад памерлага ў Беларусі законным шляхам: што можна зрабіць у першыя дні, як працуе завяшчальнае распараджэнне ў банку, як даведацца, у якіх банках былі рахункі, і што рабіць пасля пасведчання аб праве на спадчыну.

Артыкул напісаны для родных і спадкаемцаў, якія ўпершыню сутыкаюцца з банкаўскімі пытаннямі пасля страты. Мы абапіраемся на нормы Грамадзянскага кодэкса і іншых законаў Рэспублікі Беларусь і на тлумачэнні Беларускай натарыяльнай палаты, а там, дзе закон пакідае пытанне адкрытым, прама пра гэта кажам і раім удакладніць у натарыуса або ў банку. Агульныя правілы спадкавання — тэрміны, чэргі, тарыф натарыуса — мы не паўтараем: пра іх ёсць асобныя артыкулы.

Пакуль Вы займаецеся паперамі, важна паклапаціцца і пра памяць. Многія семʼі ствараюць лічбавую старонку памяці, куды родныя з розных гарадоў і краін дадаюць фатаграфіі і ўспаміны.

Ці можна адразу атрымаць грошы памерлага і як адшкадаваць выдаткі на пахаванне

Не, адразу пасля смерці грошы памерлага атрымаць нельга: даверанасць, выдадзеная ім пры жыцці, перастае дзейнічаць, а грошы на рахунку ўваходзяць у спадчыну. Паводле тлумачэння натарыусаў, законных шляхоў да пасведчання аб праве на спадчыну два: выплата па завяшчальным распараджэнні, калі яно аформлена, і распараджэнне натарыуса аб адшкадаванні выдаткаў на пахаванне, калі спадчыну яшчэ ніхто не прыняў.

Спадчына адкрываецца ў дзень смерці (артыкул 1035 ГК), і грошы на рахунках уваходзяць у яе склад (артыкул 1033 ГК). Якія грошы з рахунку памерлага ў Беларусі і калі можна атрымаць, паказвае табліца 1. У табліцы ёсць і сумы, якія ідуць не па агульным парадку спадкавання: доля перажылага мужа (жонкі) і недаатрыманая пенсія.

Табліца 1. Спосабы атрымаць грошы памерлага ў банку

Чаму нельга скарыстацца даверанасцю або карткай памерлага

Даверанасць, якую выдаў памерлы, спыняецца ў дзень яго смерці (артыкул 189 ГК), таму па ёй грошы з рахунку атрымаць нельга. Не варта здымаць грошы і карткай, нават калі Вам вядомы ПІН-код: паводле тлумачэння натарыусаў, пасля смерці гэта неправамерна, бо грошы ўваходзяць у спадчыну і прызначаны спадкаемцам, а не таму, у каго апынулася картка.

Гэта не папрок: у горы лёгка зрабіць так, як было звыкла пры жыцці блізкага чалавека. Калі зняцце ўжо адбылося, раскажыце пра гэта натарыусу. Законным шляхам зняць грошы з карткі памерлага ў Беларусі, паводле тлумачэння натарыусаў, нельга: законныя шляхі апісаны ніжэй, і картка да іх не адносіцца.

Распараджэнне натарыуса: як адшкадаваць выдаткі на пахаванне

Калі на момант звароту ні адзін спадкаемец яшчэ не прыняў спадчыну і няма выканаўцы завяшчання, той, хто аплаціў пахаванне, можа звярнуцца да натарыуса па месцы адкрыцця спадчыны. Прызнаўшы выдаткі абгрунтаванымі, натарыус выдае банку распараджэнне выдаць з укладу або рахунку памерлага грошы ў адшкадаванне пацверджаных выдаткаў (артыкул 1085 ГК, артыкул 86 Закона «Аб натарыяце і натарыяльнай дзейнасці»).

Норма кажа прама: «Пры адсутнасці ўказаных асоб выплата неабходных сум, у тым ліку з укладу (дэпазіту) або з рахунку спадкадаўцы, можа быць зроблена па рашэнні натарыуса. У выпадку адмовы ў задавальненні патрабаванняў спрэчка вырашаецца судом.» У Грамадзянскім кодэксе дакумент названы рашэннем, у Законе — распараджэннем.

Гэта адшкадаванне ўжо панесеных выдаткаў, а не аванс: паводле тлумачэння Беларускай натарыяльнай палаты, да іх адносяцца труна і адзенне, месца пахавання, транспарт, выраб і ўстаноўка помніка, а пацвярджаюць іх чэкі, квітанцыі і дагаворы. Гранічнай сумы закон не ўстанаўлівае — адшкадоўваюцца неабходныя выдаткі ў межах кошту спадчыны. Паводле тлумачэння палаты, на практыцы такія распараджэнні сустракаюцца нячаста, таму загадзя ўдакладніце ў натарыуса, ці магчымы гэты шлях у Вашым выпадку.

Калі спадкаемцы ўжо прынялі спадчыну, распараджэнне не выдаецца: патрабаванні прадʼяўляюцца ім. Калі дапамога на пахаванне атрымана, натарыус, паводле тлумачэння палаты, як правіла, памяншае суму адшкадавання на яе памер; дапамога — асобная выплата, яе памер пералічваецца штомесяц, актуальную суму глядзіце ў артыкуле пра дапамогу на пахаванне і на партале ssf.gov.by.

Само распараджэнне аплачваецца па тарыфе: 100 % базавай велічыні, гэта значыць 45 BYN пры базавай велічыні 45 BYN на верасень 2026 года (пастанова Савета Міністраў № 46 ад 27 студзеня 2026 г., дадатак 1, пункт 12). Захоўвайце чэкі і дагаворы: з чаго складаюцца выдаткі, відаць у матэрыяле пра тое, колькі каштуе пахаванне ў Беларусі, а першыя дзеянні — у кіраўніцтве пра першыя крокі.

Завяшчальнае распараджэнне па ўкладзе: ліміт у 100 базавых велічынь да пасведчання

Завяшчальнае распараджэнне — гэта распараджэнне ўкладчыка, зробленае прама ў банку: што да сродкаў на гэтым рахунку, яно мае сілу натарыяльна пасведчанага завяшчання. Спадкаемцам, названым у ім, да пасведчання аб праве на спадчыну могуць быць выдадзены сродкі, якія не перавышаюць у сто разоў базавую велічыню: пры базавай велічыні 45 BYN на верасень 2026 года — 4 500 BYN.

Колькі і каму выдадуць да пасведчання

Норма дазваляе выдаць «спадкаемцам, указаным у завяшчальным распараджэнні», сродкі, «якія не перавышаюць у сто разоў устаноўлены заканадаўствам памер базавай велічыні», да прадʼяўлення банку пасведчання аб праве на спадчыну (пункт 3 артыкула 1048 ГК). Выплата прадугледжана толькі для названых у распараджэнні і толькі ў гэтых межах; астатняе спадкаемцы атрымліваюць па пасведчанні.

Базавая велічыня — 45 BYN з 1 студзеня 2026 года (пастанова Савета Міністраў ад 20 лістапада 2025 г. № 651; у 2025 годзе — 42 BYN), гэта значыць на верасень 2026 года сто базавых велічынь — 4 500 BYN. Яна пераглядаецца, таму дакладную суму ўдакладніце ў банку.

Сама норма не ўдакладняе, да чаго адносіцца ліміт: да распараджэння, рахунку ці спадкаемца. Паводле тлумачэння Беларускай натарыяльнай палаты, пры адным распараджэнні на карысць некалькіх асоб агульная выдадзеная сума не павінна перавышаць 100 базавых велічынь, а пры асобным распараджэнні па кожным рахунку — да 100 базавых велічынь з кожнага рахунку. Як гэта прыменіць Ваш банк, удакладніце ў аддзяленні.

Ці ўваходзяць гэтыя грошы ў спадчыну і што з абавязковай доляй

Так: грошы па завяшчальным распараджэнні ўваходзяць у склад спадчыны і спадкуюцца на агульных падставах (пункт 3 артыкула 1048 ГК); звыш выдадзенага да пасведчання іх атрымліваюць па пасведчанні аб праве на спадчыну. Паколькі гэтыя грошы ўваходзяць у спадчыну, на іх, як правіла, распаўсюджваецца і правіла пра абавязковую долю (артыкул 1064 ГК), якое не залежыць ад зместу завяшчання.

Яе атрымліваюць непаўналетнія або непрацаздольныя дзеці, непрацаздольныя муж (жонка) і бацькі: не менш за палову долі, якая належала б ім па законе, з незавяшчанай часткі, а пры яе недахопе — за кошт завяшчанага (падрабязней — у артыкуле пра ўступленне ў спадчыну). Пытанні ўзнікаюць, калі грошы па распараджэнні ўжо атрыманы, а ёсць спадкаемец з правам на абавязковую долю: парадак разлікаў удакладніце ў натарыуса.

Як даведацца, ці афармляў блізкі завяшчальнае распараджэнне

Як правіла, гэта можна высветліць праз натарыуса, які вядзе спадчынную справу. Даведку пра памер сродкаў на рахунку памерлага банк выдае асобам, указаным у завяшчальным распараджэнні, і натарыусам — па спадчынных справах, якія яны вядуць (артыкул 121 Банкаўскага кодэкса); у гэтым пераліку спадкаемец «як такі» не названы.

Калі Вы ўказаны ў распараджэнні, даведку банк выдасць Вам.

Як даведацца, у якіх банках былі ўклады і рахункі памерлага

Самастойна праверыць усе банкі адным запытам спадкаемец, як правіла, не можа: звесткі пра рахункі складаюць банкаўскую тайну (артыкул 121 Банкаўскага кодэкса). Іх запытвае натарыус, які вядзе спадчынную справу: спачатку ён атрымлівае з сістэмы Нацыянальнага банка пералік банкаў, дзе ў чалавека адкрыты рахункі, а затым накіроўвае запыты ў гэтыя банкі пра астаткі.

1. Звярніцеся да натарыуса па месцы адкрыцця спадчыны: ён мае права запытваць у банкаў звесткі пра ўклады, рахункі, грошы і каштоўнасці спадкадаўцы і паведамляць іх толькі выканаўцу завяшчання і спадкаемцам (пункт 3 артыкула 1066 ГК).
2. Натарыус атрымлівае даведачную інфармацыю з «аўтаматызаванай інфармацыйнай сістэмы прадстаўлення банкаўскай інфармацыі» Нацыянальнага банка — доступ да яе забяспечаны пагадненнем Беларускай натарыяльнай палаты з Нацбанкам (пункт 1 артыкула 24 Закона «Аб натарыяце і натарыяльнай дзейнасці»). Сістэма паказвае, у якіх банках адкрыты рахункі або электронныя кашалькі, але не сумы.
3. У гэтыя банкі натарыус накіроўвае запыты пра астаткі. Плата па тарыфе — 20 % базавай велічыні, гэта значыць 9 BYN за запыт на адзін адрас (на верасень 2026 года); ці платны для спадкаемца сам пералік банкаў, не пацверджана — удакладніце ў натарыуса.
4. Па рахунках, указаных у пасведчанні, банк, як правіла, дае звесткі самому спадкаемцу; па астатніх — толькі па запыце натарыуса. На маёмасць, выяўленую пазней, выдаецца дадатковае пасведчанне (пункт 3 артыкула 1083 ГК).

Сёе-тое можна зрабіць і самім: прагледзьце паперы і тэлефон блізкага чалавека — дагаворы ўкладаў, ашчадныя кніжкі, карткі, паведамленні банкаў — і перадайце натарыусу назвы банкаў. Так прасцей за ўсё зразумець, у якіх банках былі ўклады памерлага. Адказы прыходзяць не імгненна, таму не адкладвайце зварот да натарыуса.

Уклад памерлага ў Беларусі: пакрокавы парадак і дакументы для банка

Парадак такі: падаць натарыусу па месцы адкрыцця спадчыны заяву, атрымаць пасведчанне аб праве на спадчыну і звярнуцца з ім у банк. Пасведчанне, як правіла, выдаюць па заканчэнні шасці месяцаў з дня смерці, а пры дакладных звестках пра адсутнасць іншых спадкаемцаў — раней (артыкул 1084 ГК). Якія дакументы патрэбны менавіта банку, скажуць у аддзяленні; табліца ніжэй — арыенцір.

1. Атрымайце ў органе ЗАГС гербавае пасведчанне аб смерці — без яго не адкрыць спадчынную справу.
2. Падайце натарыусу заяву аб прыняцці спадчыны альбо аб выдачы пасведчання (пункт 1 артыкула 1070 ГК) — на працягу шасці месяцаў з дня смерці (артыкул 1071 ГК); пра прапушчаны тэрмін і дакументы для натарыуса — у артыкуле пра ўступленне ў спадчыну. Праз прадстаўніка гэта магчыма, толькі калі ў даверанасці спецыяльна прадугледжана паўнамоцтва на прыняцце спадчыны.
3. Папрасіце натарыуса высветліць, у якіх банках адкрыты рахункі.
4. Атрымайце пасведчанне: тэрмін выдачы вызначае натарыус. Тарыф за пасведчанне на грошы ва ўкладах і на рахунках (пастанова Савета Міністраў № 46 ад 27 студзеня 2026 г., дадатак 1, пункт 14.6) — 3 % ад належнай сумы, але не больш за тарыф па чарзе: 45 / 90 / 135 / 180 BYN, а для спадкаемцаў наступных чэргаў і астатніх спадкаемцаў — 225 BYN (пры базавай велічыні 45 BYN на верасень 2026 года). Напрыклад, для спадкаемца першай чаргі, якому належыць 1 000 BYN, тарыф складзе 30 BYN, а для таго, каму належыць 10 000 BYN, — 45 BYN: далей дзейнічае верхняя мяжа.
5. Звярніцеся ў банк з пасведчаннем і дакументамі па яго пераліку (табліца 2). Тэрміны і форму выплаты вызначаюць дагавор і правілы банка.

Падатку на спадчыну ў Беларусі няма: даходы, атрыманыя ад фізічных асоб у выглядзе спадчыны, вызвалены ад падаходнага падатку (пункт 21 артыкула 208 Падатковага кодэкса); падрабязней пра выдаткі на афармленне спадчыны — у артыкуле пра ўступленне ў спадчыну.

Калі Вы за мяжой або дзейнічаеце праз прадстаўніка. Калі заяву падае не сам спадкаемец, подпіс на ёй павінен засведчыць натарыус або службовая асоба, упаўнаважаная ўчыняць натарыяльныя дзеянні (артыкул 1083 ГК); пры адпраўцы заявы поштай гэта можа зрабіць і службовая асоба ўстановы Рэспублікі Беларусь за мяжой (артыкул 65 Закона «Аб натарыяце і натарыяльнай дзейнасці»). Паводле звестак Беларускай натарыяльнай палаты, пасведчанне можна атрымаць дыстанцыйна. Дакументы, складзеныя за мяжой, прымаюцца пры ўмове легалізацыі, калі іншае не ўстаноўлена міжнароднымі дагаворамі. Падрабязней пра спадкаемца за мяжой — у артыкуле пра ўступленне ў спадчыну.

Табліца 2. Дакументы для банка

Банк можа запытаць і іншыя дакументы. Радкі 2–6 — паводле тыпавых дагавораў укладаў Беларусбанка на 19 студзеня 2026 года; у іншых банках пералік можа адрознівацца.

Калі ўклад нажыты ў шлюбе

Уклад, унесены ў перыяд шлюбу, — агульная сумесная ўласнасць сужэнцаў незалежна ад таго, на каго з іх ён аформлены (артыкул 23 Кодэкса аб шлюбе і сямʼі). Долі сужэнцаў роўныя, калі шлюбным дагаворам не прадугледжана іншае (артыкул 24). У спадчыну ўваходзіць толькі доля памерлага (артыкул 1034 ГК), а перажылы муж (жонка) атрымлівае пасведчанне аб праве ўласнасці на сваю долю.

Такое пасведчанне выдаецца на імя абодвух сужэнцаў і толькі пры адсутнасці шлюбнага дагавора або іншага дагавора, які змяняе рэжым маёмасці, нажытай сужэнцамі ў шлюбе (артыкул 88 Закона «Аб натарыяце і натарыяльнай дзейнасці»). Па заяве перажылага мужа (жонкі) яго выдаюць без чакання пятнаццаці рабочых дзён, па заяве спадкаемцаў — па заканчэнні 15 рабочых дзён (артыкул 87). Звычайна натарыус спачатку вызначае палову ўкладу як долю мужа (жонкі), а паміж спадкаемцамі дзеліць астатняе; грошы, якія належалі чалавеку да шлюбу, застаюцца яго ўласнасцю. Калі рахунак адкрыты «на дваіх», удакладніце парадак у натарыуса.

Працэнты, тэрміновыя і валютныя ўклады

Банкаўскі кодэкс адрознівае ўклады да запатрабавання, тэрміновыя і ўмоўныя (артыкул 182), а працэнты налічваюцца па дзень, які папярэднічае дню вяртання ўкладу, калі іншае не прадугледжана дагаворам (артыкул 188). Што банк зробіць з працэнтамі і датэрміновым вяртаннем тэрміновага ўкладу спадкаемцу, вызначаецца дагаворам, таму ўмовы канкрэтнага ўкладу лепш удакладніць у аддзяленні.

Безадзыўны ўклад вяртаюць датэрмінова толькі са згоды банка (артыкул 186). Дагавор можа мяняць і стаўку: напрыклад, паводле тыпавых дагавораў Беларусбанка на 19 студзеня 2026 года аперацыі пры спадкаванні ўкладу да тэрміну вяртання цягнуць за сабой пераразлік працэнтаў па паніжанай стаўцы — 0,1 % гадавых па тэрміновым адзыўным укладзе і 0,01 % па безадзыўным валютным. Валюта ўкладу — істотная ўмова дагавора (артыкулы 179 і 184), а форму і валюту выдачы ўдакладніце загадзя.

Калі банк пазбаўлены ліцэнзіі: адшкадаванне праз Агенцтва

Калі Нацыянальны банк адклікаў у банка ліцэнзію на прыцягненне ўкладаў фізічных асоб, дзяржава гарантуе адшкадаванне 100 % сумы ўкладу. Спадкаемцы прама названы сярод асоб, якія маюць на гэта права. Заява з пасведчаннем аб праве на спадчыну падаецца ў Агенцтва па гарантаваным адшкадаванні банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб, а не ў банк-павераны (Закон № 369-З; сайт Агенцтва — adc.by).

Адшкадаванне распаўсюджваецца і на валютныя ўклады, і на астаткі на картковых рахунках, уключаючы зарплатныя; выплата — у валюце рахунку або ўкладу. Верхняй мяжы для звычайнага ўкладчыка няма: ліміт 100 000 BYN у адным банку датычыцца толькі ўкладчыка, які пры заключэнні дагавора выступаў як індывідуальны прадпрымальнік. Звярнуцца можна не раней як праз 14 рабочых дзён і не пазней як праз пяць гадоў з даты ўзнікнення ў Агенцтва абавязку па адшкадаванні (ён узнікае, калі банк атрымлівае паведамленне Нацыянальнага банка аб адкліканні ліцэнзіі); выплата ажыццяўляецца на працягу сямі рабочых дзён з даты падачы заявы, тэрмін можа быць падоўжаны. Актуальныя звесткі — на adc.by.

Уклады савецкага часу

Кампенсацыі па ўкладах савецкага часу выплачваліся ў Беларусі паводле Указа Прэзідэнта ад 21 красавіка 1998 г. № 229 з 1998 па 2007 год; тэрмін дзеяння Указа скончыўся 31 снежня 2007 г. (паводле звестак Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь).

Карткі, крэдыты і пенсія на рахунку памерлага: што вырашыць з банкам

Гэтыя тры пытанні вырашаюцца асобна ад укладу. Пра смерць лепш паведаміць банку самім: напрыклад, паводле ўмоў Беларусбанка аўтаплацёж спыняецца пасля атрымання дакументальна пацверджанай інфармацыі пра смерць. Па крэдыце спадкаемцы адказваюць толькі ў межах кошту ўспадкаванай маёмасці (артыкул 1086 ГК). Пенсію, якая прыйшла на картку пасля смерці, трэба абмеркаваць з упраўленнем па працы, занятасці і сацыяльнай абароне.

Картка памерлага і рэгулярныя плацяжы

Пра смерць трымальніка карткі варта паведаміць банку самім і прыкласці дакумент аб смерці. Паводле ўмоў Беларусбанка, напрыклад, пастаяннае плацежнае даручэнне (аўтаплацёж) спыняецца, калі банк атрымлівае дакументальна пацверджаную інфармацыю пра смерць уладальніка рахунку; у іншых банках парадак можа адрознівацца, таму ўдакладніце яго ў аддзяленні.

Пакуль банк такой інфармацыі не атрымаў, спісанні па раней аформленых даручэннях могуць працягвацца. І яшчэ раз: здымаць грошы карткай памерлага не варта.

Крэдыты: што важна ведаць у банку

Крэдыт не спыняецца смерцю пазычальніка аўтаматычна (артыкул 388 ГК): спадкаемцы, якія прынялі спадчыну, адказваюць па даўгах памерлага ў межах кошту маёмасці, якая перайшла да іх і кошт якой вызначаецца на дзень адкрыцця спадчыны (артыкул 1086 ГК). Агульныя правілы пра даўгі мы разабралі ў артыкуле пра спадкаванне кватэры; ніжэй — толькі тое, што адносіцца да банкаў.

Адказваюць спадкаемцы салідарна, але кожны ў гэтых межах; тэрмін пазоўнай даўнасці па патрабаваннях банкаў да крэдытаатрымальнікаў — пяць гадоў (артыкул 17 Банкаўскага кодэкса). Банк мае права прыпыніць або спыніць налічэнне працэнтаў пасля смерці пазычальніка на падставе дакумента аб смерці (інструкцыя Нацыянальнага банка аб крэдытаванні), але рашэнне прымае сам.

Калі пазычальнік быў застрахаваны, праверце дагавор страхавання: у правілах вывучаных страхоўшчыкаў смерць застрахаванага — страхавы выпадак, на паведамленне адводзіцца 35–45 дзён, а выплачваецца страхавая сума па дагаворы, а не астатак доўгу.

Адказнасць паручыцеля залежыць ад дагавора паручыцельства, практыка неадназначная — лепш звярнуцца да юрыста. Што будзе з крэдытным лімітам або авердрафтам, вызначаюць умовы дагавора.

Пенсія на картцы і недаатрыманая пенсія

Права на пенсію ў спадчыну не ўваходзіць, але налічаныя і не атрыманыя памерлым сумы выплачваюцца членам сямʼі, якія пражывалі з ім, а таксама непрацаздольным утрыманцам (незалежна ад сумеснага пражывання), калі яны звернуцца на працягу шасці месяцаў з дня смерці (артыкул 91 Закона «Аб пенсійным забеспячэнні», артыкул 1090 ГК). Калі такіх асоб няма або тэрмін прапушчаны, сумы ўваходзяць у спадчыну і выплачваюцца па пасведчанні.

Выплачвае гэтыя сумы, як правіла, упраўленне (аддзел) па працы, занятасці і сацыяльнай абароне па месцы атрымання пенсіі памерлым; Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва выплату фінансуе. Сумеснае пражыванне і знаходжанне на ўтрыманні ўстанаўлівае камісія па прызначэнні пенсій — як правіла, па даведцы аб рэгістрацыі па адным адрасе; спатрэбяцца заява, дакумент, які пасведчвае асобу, і дакументы аб сваяцтве (паводле звестак сайта komtsz.gov.by). Кола членаў сямʼі вызначаецца паводле артыкула 59 Кодэкса аб шлюбе і сямʼі, спрэчнае вырашае камісія або суд.

Паводле артыкула 83 таго ж Закона сумы пенсіі, пералічаныя ў банк пасля смерці, спаганяюцца ў бясспрэчным парадку з рахункаў па распараджэнні органа пенсійнага забеспячэння. Як быць з пенсіяй за месяц смерці і з ужо знятымі грашыма, удакладніце ва ўпраўленні: паведамляць пра смерць пенсіянера сваякі не абавязаны, але зрабіць гэта варта.

Пытанні, якія часта задаюць

Як атрымаць грошы на пахаванне з укладу памерлага ў Беларусі да пасведчання аб спадчыне?

Калі ні адзін спадкаемец яшчэ не прыняў спадчыну і няма выканаўцы завяшчання, асоба, якая аплаціла пахаванне, можа звярнуцца да натарыуса па месцы адкрыцця спадчыны. Прызнаўшы выдаткі абгрунтаванымі, натарыус выдае банку распараджэнне адшкадаваць іх з укладу або рахунку (артыкул 1085 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь, артыкул 86 Закона «Аб натарыяце і натарыяльнай дзейнасці»). Гэта адшкадаванне пацверджаных выдаткаў, а не аванс; гранічнай сумы закон не ўстанаўлівае.

Колькі грошай з укладу памерлага можна атрымаць па завяшчальным распараджэнні да заканчэння 6 месяцаў?

Спадкаемцам, указаным у завяшчальным распараджэнні, да пасведчання аб праве на спадчыну могуць быць выдадзены сродкі не больш за 100 базавых велічынь (пункт 3 артыкула 1048 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь). Пры базавай велічыні 45 BYN на верасень 2026 года гэта 4 500 BYN. Паводле тлумачэння Беларускай натарыяльнай палаты, пры адным распараджэнні на карысць некалькіх асоб ліміт агульны. Астатняе выдаюць па пасведчанні; дакладную суму ўдакладніце ў банку.

Як даведацца, у якіх банках у памерлага былі ўклады, калі дагавораў не засталося?

Звесткі пра рахункі ў Беларусі складаюць банкаўскую тайну, таму іх запытвае натарыус, які вядзе спадчынную справу. Ён мае права атрымаць з сістэмы Нацыянальнага банка пералік банкаў, дзе ў чалавека адкрыты рахункі, і накіраваць у гэтыя банкі запыты пра астаткі (артыкул 1066 Грамадзянскага кодэкса, артыкул 24 Закона «Аб натарыяце і натарыяльнай дзейнасці»). За складанне і накіраванне запытаў натарыус бярэ плату па тарыфе.

Ці адказваюць спадкаемцы па крэдыце памерлага перад банкам у Беларусі?

Крэдыт не спыняецца смерцю пазычальніка аўтаматычна. Спадкаемцы, якія прынялі спадчыну, адказваюць па даўгах памерлага ў Беларусі толькі ў межах кошту маёмасці, якая перайшла да іх (артыкул 1086 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь), гэта значыць асабістай маёмасцю звыш гэтага яны не адказваюць. Калі пазычальнік быў застрахаваны, праверце дагавор страхавання і тэрміны паведамлення страхоўшчыка пра смерць.

Што рабіць у Беларусі з пенсіяй, якая прыйшла на картку памерлага пасля яго смерці?

Паведаміце пра смерць ва ўпраўленне (аддзел) па працы, занятасці і сацыяльнай абароне па месцы, дзе памерламу выплачвалася пенсія. Паводле закона Рэспублікі Беларусь сумы пенсіі, пералічаныя ў банк пасля смерці, спаганяюцца з рахунку па распараджэнні органа пенсійнага забеспячэння. Недаатрыманую пенсію атрымліваюць члены сямʼі, якія жылі разам з памерлым, і яго непрацаздольныя ўтрыманцы незалежна ад сумеснага пражывання, калі звернуцца на працягу шасці месяцаў з дня смерці; інакш яна ўваходзіць у спадчыну.

Падвядзём вынікі

• Адразу грошы памерлага не атрымаць: даверанасць спыняецца са смерцю, а грошы ўваходзяць у спадчыну (артыкулы 189 і 1033 ГК).
• Законных шляхоў да пасведчання два: выплата па завяшчальным распараджэнні (да 100 базавых велічынь — 4 500 BYN пры базавай велічыні 45 BYN на верасень 2026 года) і распараджэнне натарыуса аб адшкадаванні выдаткаў на пахаванне, пакуль спадчыну ніхто не прыняў (гранічнай сумы закон не ўстанаўлівае).
• Знайсці рахункі дапамагае натарыус: пералік банкаў з сістэмы Нацыянальнага банка, затым запыты ў банкі (артыкул 121 Банкаўскага кодэкса, артыкул 1066 ГК).
• Асноўны дакумент для банка — пасведчанне аб праве на спадчыну: звычайна пасля шасці месяцаў, пры дакладных звестках пра адсутнасць іншых спадкаемцаў — раней (артыкул 1084 ГК); тарыф — 3 % сумы, але не больш за тарыф па чарзе.
• Уклад, нажыты ў шлюбе: палова належыць перажыламу мужу (жонцы), спадкуецца доля памерлага (артыкул 23 Кодэкса аб шлюбе і сямʼі, артыкул 1034 ГК).
• Калі банк пазбаўлены ліцэнзіі: 100 % адшкадавання праз Агенцтва (adc.by) па заяве з пасведчаннем.
• Крэдыт, картка, пенсія: даўгі — у межах кошту спадчыны (артыкул 1086 ГК); пра смерць паведаміце банку і ўпраўленню па працы, занятасці і сацыяльнай абароне. Падатку на спадчыну няма (артыкул 208 Падатковага кодэкса).

Інфармацыя актуальная на 20 верасня 2026 года і мае даведачны характар. Памер базавай велічыні, натарыяльныя тарыфы і тэрміны могуць мяняцца: актуальныя значэнні ўдакладняйце ў натарыуса і ў банку. Па канкрэтнай сітуацыі звярніцеся да натарыуса па месцы адкрыцця спадчыны. Крыніцы: Грамадзянскі кодэкс Рэспублікі Беларусь (артыкулы 189, 388, 1033–1035, 1048, 1064, 1066, 1070, 1071, 1083–1086, 1090); Банкаўскі кодэкс (артыкулы 17, 121, 179, 182, 184, 186, 188); Закон «Аб натарыяце і натарыяльнай дзейнасці» (артыкулы 24, 65, 86–88, 117); Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб шлюбе і сямʼі (артыкулы 23, 24, 26, 59); Закон «Аб пенсійным забеспячэнні» (артыкулы 83, 91); Падатковы кодэкс (артыкул 208); Закон № 369-З і Дэкрэт № 22 аб гарантаваным адшкадаванні ўкладаў; пастановы Савета Міністраў № 651 ад 20.11.2025 і № 46 ад 27.01.2026; тлумачэнні Беларускай натарыяльнай палаты (belnotary.by), у тым ліку пра выдаткі на пахаванне і пра інфармацыйную сістэму Нацыянальнага банка; звесткі Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь (nbrb.by) і сайта komtsz.gov.by.

Карысныя спасылкі

• Уступленне ў спадчыну пасля смерці ў Беларусі — тэрміны, чэргі, тарыф натарыуса і дакументы для натарыуса.
• Даўгі па ЖКГ і іншыя даўгі спадкадаўцы — агульныя правілы адказнасці па даўгах.
• Пасведчанне аб смерці ў Беларусі — як атрымаць — першы дакумент для банка і натарыуса.
• Дапамога на пахаванне ў Беларусі ў 2026 годзе — дзяржаўная выплата і грошы з укладу: розныя механізмы.
• Кошт пахавання ў Беларусі ў 2026 годзе — з чаго складаюцца выдаткі.
• Што рабіць, калі памёр блізкі чалавек — пакрокавае кіраўніцтва на першыя дні.

Захавайце памяць пра блізкага чалавека

Пакуль Вы займаецеся банкамі і натарыусам, самае каштоўнае — гэта памяць пра чалавека, якога больш няма побач. Лічбавы мемарыял на Kinmory дазваляе сабраць у адным месцы фатаграфіі, відэа і гісторыю жыцця блізкага — старонку, даступную родным з любога кутка свету, з QR-кодам для помніка.

Пакуль вырашаеце фармальнасці — падумайце пра лічбавы мемарыял